Postoperatieve verwardheid, delier en cognitieve dysfunktie (POCD)

Delier ("postoperatieve verwardheid")

Het delier komt meestal plotseling op, kent een wisselend beloop met desoriëntatie, veranderd bewustzijn, hallucinaties, onrust en/of lethargie en is in principe van voorbijgaande aard . Een delier komt vaker voor bij ouderen. Ook mensen met dementie zijn gevoeliger voor het ontwikkelen van een delier.Bij het postoperatieve delier worden de operatie (pijn, dehydratie, metabole ontregeling) en de met het chirurgisch trauma samenhangende ontstekingsreactie (inflammatoire respons) als uitlokkende factor gezien.

Een delier kan ook veroorzaakt worden door een lichamelijke aandoening zoals een infectie, bijwerkingen van bepaalde medicijnen of ontwennings-verschijnselen (van medicatie, alcohol of drugs). Een bekend voorbeeld van het laatste is het delirium tremens. Maar ook bij overmatig alcoholgebruik kan een delier ontstaan. Verder kan een delier zich voordoen tijdens de terminale fase van ziekten als kanker en aids. En velen kennen het delier dat zich voor kan doen bij zeer hoge koorts, als 'ijlen' (koortsdelirium).

Cognitieve dysfunktie (aandacht, concentratie en geheugen)

Een meer subtiel en minder wisselend beloop, waarbij de patient op zich alert en georiënteerd lijkt, maar neuropsychologisch (aandacht, concentratie, geheugen) toch minder presteert, wordt wel omschreven met de term postoperatieve cognitieve dysfunctie (POCD). Vooral na hartoperaties en heupvervangingen wordt soms ernstige POCD gerapporteerd. Bij deze ingrepen is POCD waarschijnlijk een gevolg van micro-embolische hersenschade.

De anesthesie op zich blijkt niet van invloed te zijn op het ontstaan van postoperatief delier en POCD, al kunnen peri-operatieve hypoxemie (laag zuurstofgehalte) en hypotensie (lage bloeddruk) negatief bijdragen. Het maakt daarbij géén verschil of de patient algehele anesthesie (“narcose”) of een plaatselijke verdovingstechniek ondergaat.

Risico factoren postoperatief delier en POCD:

  • hoge leeftijd
  • pre-existent cerebro-vasculair lijden
  • hartchirurgie en orthopedische chirurgie
  • genetische factoren
  • geneesmiddel onttrekkingsverschijnselen
  • volle blaas
  • slaap deprivatie, audiovisuele beperkingen, immobilisering
  • Pijn, dehydratie en metabole ontregeling (bv. diabetes)
  • hypoxemia en hypotensie

Conclusies:

  • er is geen direct oorzakelijk verband tussen de anesthesie en het postoperatieve delier en POCD.
  • de oorzaak is multifactorieel, waarvan de hogere leeftijd de belangrijkste factor is.
  • operaties waarbij micro-embolieen kunnen optreden, zoals bij heup-en hartchirurgie verhogen het risico.