Wakker tijdens narcose ("awareness")

Wat gebeurt er als je tijdens een operatie wakker wordt?

Vraag:
In de media hoor je af en toe verhalen over mensen die tijdens een operatie wakker worden. Hoe vaak gebeurt dat ? Hoe komt het ? En hoe ervaar je dat als patiënt? Moet ik mij hierover zorgen maken als ik geopereerd word ?

 

Anesthesie bestaat uit verschillende onderdelen

Algehele anesthesie ("narcose") is een door farmaca veroorzaakte staat van bewusteloosheid, waarbij de patient niet wekbaar is, geen pijn voelt en waarbij vaak ook de spieren verslapt zijn.

De toegenomen veiligheid van de huidige anesthesie is mede te danken aan de gebalanceerde vorm van anesthesie geven, waarbij de slaap, pijnstilling en spierverslapping precies afgemeten worden toegediend. De keerzijde van deze zogenaamde "balanced anesthesia" is dat precies genoeg en net te weinig dicht bij elkaar zijn komen te liggen en dat daarom "awareness" gedurende een operatie nooit helemaal uit te sluiten is. Gelukkig is door betere monitoringmogelijkheden tegenwoordig het bewustzijnsniveau zorgvuldig te bewaken en is de kans op "awareness" toch vrij gering.

De “Awareness” gedurende de operatie, dus het feit dat de patiënt zich zaken herinnert van die periode waarvan hij/zij zich eigenlijk niets zou mogen herinneren, berust meestal alleen op een falen van de hypnotische component (de slaap) waarbij zowel pijnverdoving als spierrelaxatie behouden zijn gebleven. De patiënt hoort vooral (of ziet soms) iets, maar heeft veelal geen pijn. Meestal kan de patient ook niet bewegen door de spierverslapping, zodat hij/zij zelf geen teken kan geven. Uiteraard kan soms ook tegelijk de pijnverdoving onvoldoende zijn.  
Omgekeerd kan het natuurlijk ook dat, hoewel de slaapcomponent voldoende is, de pijnverdoving en/of de spierontspanning onvoldoende is. Dan heeft de patiënt een stressreactie, maar gezien het feit dat hij/zij buiten bewustzijn is, “weet” of “beseft” de patient niet dat hij/zij "pijn" heeft. En wordt er gedurende de operatie bewogen met bv. een arm, opnieuw gebeurt dat zonder dat de patiënt dat “beseft”.


Het "echt" wakker worden gedurende een operatie leidt tot hevige schrik en onrust, maar niet noodzakelijk en altijd : er zijn mensen die verteld hebben dat ze zich bewust waren van wat er gaande was, maar pijnvrij waren en zich realiseerden dat men eigenlijk toch volop met hen bezig was en er vanuit gingen dat de toestand van "bewust" zijn maar zeer tijdelijk zou zijn.

Over de mate van voorkomen zijn er maar zeer weinig harde en duidelijke gegevens. Men heeft nog nooit op grote schaal, d.w.z. groepen van duizenden en duizenden geopereerden, op het verschijnsel nagetrokken. De "schokkende" gevallen komen uiteraard direct in de publiciteit, maar soms vindt de patiënt het niet de moeite om het te vermelden, soms realiseert hij zich dat niet eens of denkt hij dat het eigenlijk na de operatie gebeurde of dat hij het gedroomd heeft. De grootste schade na "awareness" is ook niet fysiek, maar vooral psychologisch en erg afhankelijk van de persoon.

 

De BIS-monitor, een apparaat dat de hersenactiviteit meet via een EEG en die als hulpmiddel dient om de diepte van een narcose bepalen